ماهیت و آثار تسلیم عمل در اجاره اشخاص

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار، دانشکده حقوق دانشگاه قم، قم، ایران.

10.22081/jf.2026.72264.2942

چکیده

در بسیاری موارد، شیء منقولی مانند پارچه به اجیر سپرده می‌شود تا بر آن کاری مانند دوختن انجام دهد. در این مورد این مسئله مطرح می‌شود که آیا صِرف انجام دادن کار، تسلیم مورد اجاره به شمار می‌رود یا اینکه تحقق تسلیم منوط به تسلیم آن شیء به مستأجر است. در فقه نظریات متفاوتی در مورد این مسئله مطرح و آثار متعددی بر آن مترتب شده است. طبق یک نظر، به‌محض انجام دادن کار، تسلیم صورت می‌گیرد و طبق نظر دیگر، تسلیم زمانی صورت می‌گیرد که مال به مستأجر تسلیم شود. بر این اختلاف نظر آثار متعددی مترتب می‌شود که برخی از آنها عبارت‌اند از: زمان استحقاق مطالبه اجرت توسط اجیر، وجود یا عدم وجود حق حبس برای اجیر، ضمان یا عدم ضمان وی در صورت تلف یا اتلاف. این مقاله با روش تحلیلی و ابزار کتابخانه‌ای درصدد تأیید نظر اول و آثار آن مانند عدم‌وجود حق حبس برای اجیر و ضمانی بودن ید وی پس از انجام کار است.
 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Nature and Legal Effects of Delivery of the Work in the Hiring of Services

نویسنده [English]

  • Esmail Nematollahi
Associate Professor, Faculty of Law, University of Qom, Qom, Iran.
چکیده [English]

In many cases, a movable object, such as a piece of fabric, is entrusted to a hired worker (ajīr) to perform a task on it, such as sewing. In such cases, the question arises as to whether the mere performance of the work constitutes delivery of the subject matter of the lease, or whether delivery is not complete until the object is handed over to the hirer (mustaʾjir). Islamic jurisprudence offers different views on this issue, each giving rise to various legal consequences. According to one view, delivery takes place as soon as the work is performed, whereas according to another, delivery occurs only when the property is handed over to the hirer. This difference of opinion entails several legal consequences, including the time at
which the hired worker becomes entitled to demand payment of the remuneration, whether the hired worker has a right of retention, and whether the hired worker is liable in the event of the loss or destruction of the property. Using an analytical method and a library-based research approach, this article seeks to support the first view and its consequences, including the absence of a right of retention for the hired worker and the fiduciary nature of his possession after completion of the work.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Liability of the Hired Worker
  • Delivery by the Hired Worker
  • Hiring of Services
  • Delivery of the Subject Matter of the Lease
  • Loss of the Subject Matter of the Lease
  • Hired Worker
اصفهانى، محمدحسین کمپانى. (1409ق). الإجارة (چاپ دوم). قم: دفتر انتشارات اسلامى.
انصاری، شیخ مرتضی. (1415ق).کتاب المکاسب (ج6). قم: کنگره بزرگداشت شیخ انصارى‌.
بحرانى، یوسف بن احمد. (1405ق). الحدائق الناضرة (ج27). قم: دفتر انتشارات اسلامى.
پارساپور، محمدباقر؛ عیسائی‌تفرشی، محمد. (1395). تحلیل فقهی حقوقی تسلیم منفعت در قرارداد اجاره. پژوهش‌های حقوق تطبیقی، 20(2)، صص 65-70 .
جمعى از پژوهشگران (زیر نظر سیدمحمود هاشمى شاهرودى). (1423ق). موسوعة الفقه الإسلامی طبقاً لمذهب أهل البیت^ (ج4). قم: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامى.
حکیم، سیدمحسن طباطبایى. (1416ق). مستمسک العروة الوثقى (ج12). قم: مؤسسة دار التفسیر.
خمینی، سیدروح‌الله موسوی. (بی‌تا). تحریر الوسیلة (ج1). قم: مؤسسه مطبوعات دار العلم.
خویى، سید ابو القاسم موسوى. (1410ق). منهاج الصالحین (ج2، چاپ بیست و هشتم). قم: نشر مدینة العلم.
خویى، سیدابو القاسم موسوى. (1418ق). موسوعة الإمام الخوئی (ج30). قم: مؤسسة إحیاء آثار الإمام الخوئی.
سبزوارى، سیدعبدالأعلى. (1413ق). مهذّب الأحکام (ج19، چاپ چهارم). قم: مؤسسه المنار.
الشریف، محمدمهدی. (1390). کیفیت و آثار تسلیم منفعت، «مطالعه تطبیقی در فقه و قانون مدنی». حقوق تطبیقی، 2(2)، صص 1 تا 22.
شهید ثانى، زین الدین بن على عاملی. (1413). مسالک الأفهام (ج5). قم: مؤسسه معارف اسلامی.
صیمرى، مفلح بن حسن. (1420ق). غایة المرام (ج2). بیروت: دار الهادی.
طوسی، محمد بن حسن. (1387ق). المبسوط (ج2 ، 3، چاپ سوم). تهران: المکتبة المرتضویة.
عاملى، سیدجواد حسینى. (1419ق). مفتاح الکرامة (ج19). قم: دفتر انتشارات اسلامى.
علامه حلّى حسن بن یوسفی. (1413ق). قواعد الأحکام (ج2). قم: دفتر انتشارات اسلامى
علامه حلّى، حسن بن یوسف. (1410ق). إرشاد الأذهان (ج1). قم: دفتر انتشارات اسلامى.
علامه حلّى، حسن بن یوسف. (1420ق). تحریر الأحکام الشرعیة (ج3). قم: مؤسسه امام صادق×.
علامه حلّى، حسن بن یوسف. (بی‌تا). تذکرة الفقهاء. قم: مؤسسه آل البیت^.
فخر المحققین، محمد بن حسن حلّى. (1387ق). إیضاح الفوائد (ج2). قم: مؤسسه اسماعیلیان.
کاظمی، علی. (1401). واکاوی مالیّت منفعت انسان و کیفیّت تسلیم آن در فقه و حقوق ایران. مطالعات فقه و حقوق اسلامی، 14(27)، صص 333-360.
محقق حلی، جعفر بن حسن. (1408ق). شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام (ج2، چاپ دوم). قم: اسماعیلیان.
محقق داماد، سیدمصطفى. (1406ق). قواعد فقه (ج1، چاپ دوازدهم). تهران: مرکز نشر علوم اسلامى.
محقق کرکى، على بن حسین عاملى. (1414ق). جامع المقاصد (ج7). قم: مؤسسه آل البیت^.
نجفى، محمد حسن. (بی‌تا). جواهر الکلام (ج27، چاپ هفتم). بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
نورى، میرزا حسین محدث. (1408ق)، مستدرک الوسائل. (ج13). بیروت: مؤسسه آل البیت^.
هاشمی‌شاهرودی، سیدمحمود. (1429ق). کتاب الإجارة (ج2). قم: دائرة المعارف الفقه الإسلامی.‌
یزدى، سیدمحمدکاظم طباطبایى. (1419)‌. العروة الوثقى (ج5). قم: دفتر انتشارات اسلامی.
یزدى، سیدمحمدکاظم طباطبایى. (بی‌تا)‌. تکملة العروة الوثقى (ج2). قم: کتابفروشى داورى.