A Ruling-Based Analysis of Migration from the Territory of the Islamic State to Other Lands (with Emphasis on Verses 72–75 of Surah al-Anfal)

Document Type : Original Article

Authors

1 Associate Professor of Advanced Studies in Islamic Seminary, Faculty Member, Fiqh of Governance Research Institute, Qom, Iran

2 Associate Professor, Research Center for Jurisprudence and Law, Islamic Sciences and Culture Academy, Qom, Iran

10.22081/jf.2026.71329.2908

Abstract

Migration and residence in a land constitute one of the fundamental human rights, a principle emphasized both in Islam and in the Universal Declaration of Human Rights. However, like other rights, this right is subject to certain conditions and regulations. A jurisprudential examination of these conditions is of particular importance in light of the Qur’an’s emphasis on the issue of hijrah (migration), as well as the extensive scope and qualitative and quantitative transformations of migration from Islamic lands in the contemporary period. Accordingly, this study adopts an ijtihadi (juristic reasoning) method, focusing on the final verses of Surah al-Anfal, to explore the conditions and regulations governing migration. After presenting the views of contemporary jurists, the manner of reasoning from the Qur’anic verses, along with the scope and details of this ruling, is examined. What emerges from the jurisprudential interpretation of these verses is the obligation to migrate to the territory of the Islamic state and the prohibition of migrating from it, based on the criterion of establishing and preserving bonds of wilayah and political–social relations with the Imam and the Islamic community (state and nation), as well as maintaining clear boundaries with the community of unbelievers and enemies. Determining the subject matter and specific instances of this obligatory ruling—similar to obligations such as jihad and assistance—at any given time and place falls under the authority of the wali al-amr of the Islamic state. Therefore, coherent policymaking in the field of migration, with due consideration of the opportunities and threats of each era, is regarded as one of the important duties of the Islamic state.

Keywords

Main Subjects

References

* قرآن کریم.
** نهج البلاغه.
آل‌راضی، محمد‌هادی. (1421ق). احکام اللجوء و الهجرة، مجله فقه اهل البیت^ (العربیه)، 5(17)، صص 74-99.
آل‌نجف عبدالکریم. (1376). ابعاد جهانی نظریه سیاسی اسلام(2) (مترجم: مصطفی فضائلی)، حکومت اسلامی، 2(4)، صص90-117.
آصفی، محمد مهدی. (1383). الهجرة و الولاء و ابحاث‌اخری. تهران: فرهنگ مشرق زمین.
ابن منظور، محمد. (1414ق). لسان العرب (چاپ سوم). بیروت: دارالفکر للطباعة و النشر و التوزیع.
اراکی، محسن. (1394). فقه نظام سیاسی (ج2). قم: نشر معارف.
اراکی، محسن. (1397). فقه عمران شهری. قم: مجمع الفکر الاسلامی.
امام خامنه‌ای، سیدعلی. (1392). طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن. تهران: مؤسسه فرهنگی ایمان جهادی.
امام خامنه‌ای، سیدعلی، پایگاه اطلاع‌رسانی معظم له. https://farsi.khamenei.ir/
ستاد حقوق بشر جمهوری اسلامی ایران، پایگاه اطلاع رسانی. https://B2n.ir/q98489
حائرى، سید کاظم حسینى. (1424ق). ولایة الأمر فی عصر الغیبة (چاپ ‌دوم). قم: مجمع اندیشه اسلامى.
حر عاملى، محمد بن حسن. (1409ق). وسائل الشیعة. قم: مؤسسه آل‌البیت^.
خلخالی، سیدمحمدمهدی موسوی. (1425ق). الحاکمیه فی الاسلام. قم: مجمع اندیشه اسلامی.
راغب أصفهانى، حسین. (1412ق). مفردات ألفاظ القرآن. بیروت: دارالقلم.
رجبی، ‌مجید؛ علی‌اکبریان، ‌حسنعلی. (1403). معناشناسی وگستره قاعده فقهی «التعرّب بعد الهجره» باتطبیق برمهاجرت‌های بین‌المللی معاصر، حکومت اسلامی، 29(114)، صص 39-68.
شهید ثانى، زین الدین. (1402ق). روض الجنان فی شرح إرشاد الأذهان. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى.
صلواتی، بهرام. (1399). سالنامه مهاجرتی ایران 1399. تهران: نشر دانش بنیان فناور.
طباطبایی، سیدمحمدحسین. (1417ق). المیزان فى تفسیر القرآن (چاپ‌ پنجم). قم: دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ى مدرسین.
طبرسى، فضل بن حسن. (1372). مجمع البیان فى تفسیر القرآن (چاپ ‌سوم). تهران: انتشارات ناصر خسرو.
طبرسى، احمد بن على. (1403ق). الإحتجاج على أهل اللجاج. مشهد: نشر مرتضى.
طوسى، محمد بن حسن. (1387ق). المبسوط فی فقه الإمامیة. تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة.
طهرانی، سیدمحمدحسین حسینی(1421ق). ولایت فقیه در حکومت اسلام (چاپ‌ دوم). مشهد: انتشارات علامه طباطبایی.
علامه حلّى، حسن بن یوسف (1412ق). منتهى المطلب فی تحقیق المذهب. مشهد: مجمع البحوث الإسلامیة.
عمید زنجانى، عباسعلى. (1421ق). فقه سیاسى (چاپ ‌چهارم). تهران: انتشارات امیرکبیر.
فخر رازى، بن عمر. (1420ق). مفاتیح الغیب (چاپ ‌سوم). بیروت: دار‌احیاء التراث العربى.
فیومى، أحمد بن محمد. (1414ق). المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر (چاپ‌دوم). قم: موسسه دارالهجرة.
کلینى، ابوجعفر محمد بن یعقوب . (1407ق). الکافی (چاپ ‌چهارم). تهران: دارالکتب الإسلامیة.
محقق حلّى، جعفر بن حسن. (1408ق). شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام (چاپ‌دوم). قم: مؤسسه اسماعیلیان.
مجلسى، محمدباقر. (1403ق). بحار الأنوار (چاپ‌دوم) بیروت: دار‌إحیاء التراث العربی.
مصطفوى، حسن (1368). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
مطهری، مرتضی. (بی‌تا). مجموعه‏آثاراستادشهیدمطهرى (ج3، ولاءها و ولایت‌ها). قم: انتشارات صدرا.
مکارم شیرازى، ناصر. (1427ق). استفتاءات جدید (چاپ‌ دوم) قم: انتشارات مدرسه امام على بن ابى‌طالب×.
مکارم شیرازی، ناصر. (1374). تفسیر نمونه. تهران؛ دارالکتب الإسلامیة.
نجفى، محمدحسن. (بی‌تا). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام (چاپ ‌هفتم). بیروت: دار‌إحیاء التراث العربی.
هادوی، مهدی (بی‌تا). استفتائات، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیت الله‌هادوی تهرانی، https://www.hadavi.info/fa/archive/question/fa10011
یزدى، محمد. (1415ق). فقه القرآن. قم: مؤسسه‌اسماعیلیان

Files

History

  • Receive Date: 09 March 2025
  • Revise Date: 24 September 2025
  • Accept Date: 25 January 2026

Share

How to cite

Statistics